Kryzys może dotknąć każdego z nas, na dowolnym etapie życia. Zwykle, korzystając z własnych
zasobów, potrafimy sobie z nim poradzić. Bywają jednak momenty, gdy sytuacja kryzysowa
przedłuża się i prowadzi do przewlekłego stresu, który wpływa negatywnie na zdrowie psychiczne.
Być może w Twoim otoczeniu znajduje się ktoś bliski, u kogo obserwujesz: znaczącą zmianę w
zachowaniu np. wycofanie z kontaktu społecznego lub wzmożone napięcie i niepokój, objawy
somatyczne, które pojawiły się nagle, smutek, niekontrolowany płacz lub złość.

Dla osoby dotkniętej kryzysem, czynnikiem ułatwiającym jego przezwyciężenie jest doświadczenie
wspierającej obecności innych osób. Obecność ludzi, ich pomoc oraz bliskość sprzyjają
utrzymywaniu się dobrego samopoczucia oraz próbom poradzenia sobie w trudnych chwilach.

„Ludzie potrzebują i poszukują wsparcia społecznego w sytuacjach stresu życiowego, a zwłaszcza w
sytuacjach kryzysowych… Odwołują się przede wszystkim do naturalnych źródeł oparcia -
współmałżonków, członków bliższej i dalszej rodziny i do przyjaciół" (Sęk, Cieślak, 2004, s.49).

Kiedy ktoś w naszym otoczeniu przeżywa kryzys i mierzy się z trudnymi doświadczeniami, często
zastanawiamy się, w jaki sposób możemy pomóc. Jak więc rozmawiać, by rzeczywiście wesprzeć
drugą osobę?

Oto kilka sposobów, jak możesz pomóc:

• obecność - obecność może przynieść ogromną ulgę. Osoby dotknięte kryzysem mogą czuć się samotne w swoich uczuciach. Czasami wystarczy zwykłe siedzenie obok siebie.
• słuchanie - osoba w sytuacji kryzysowej może potrzebować kogoś, kto ją wysłucha. Warto zapewniać o tym, że słuchamy tego, co mówi („Dziękuję, że dzielisz się tym ze mną”). Pamiętaj, że czasami najbardziej pomocne jest po prostu wysłuchanie bez oferowania gotowych rozwiązań czy zmieniania tematu. Osoba w kryzysie często nie potrzebuje natychmiastowych rad, a jedynie przestrzeni na to, by bezpiecznie wyrzucić z siebie trudne emocje.
• rozmowa - często, gdy się z czymś zmagamy, mamy tendencje do trzymania w sobie różnych emocji. Rozmowa o obecnych przeżyciach może być bardzo pomocna w regulacji emocji.
• pomoc w codziennych obowiązkach - silny stres potrafi odebrać energię do działania, przez co proste, codzienne czynności zaczynają przytłaczać. Pomocą może być zrobienie zakupów, ugotowanie obiadu czy pomoc w ogarnięciu bieżących spraw, na które ta osoba nie ma teraz siły.

Kilka wskazówek, jak rozmawiać:

Pamiętaj, aby rozmowa była wolna od oceny czy dawania rad (takich jak "wyjdź do ludzi", czy "ja na
Twoim miejscu..."), chyba, że zostaniesz o nie poproszony. Warto również pamiętać, że każda troska i
odczucie wyrażone przez tę osobę są dla niej ważne, dlatego zadbaj o odpowiednią komunikację.

Unikaj zwrotów:

• “weź się w garść”
• “nie przesadzaj”
• “nie ma sensu płakać”

Spróbuj powiedzieć:

• “widzę, że jest Ci ciężko”
• “przykro mi, że przez to przechodzisz”
• “jak mogę Ci pomóc?”
• "co mogę dla Ciebie w tej sytuacji zrobić?”
• “to normalne, że w tej sytuacji płaczesz”

Pomoc specjalisty:

Ważny wyjątek: nie myl niedawania rad z proponowaniem profesjonalnej pomocy. Jeśli widzisz, że
sytuacja przerasta tę osobę, zasugerowanie wizyty u psychologa/psychiatry nie jest „wtrącaniem się” -
to wyraz dojrzałej troski. Warto otwarcie porozmawiać o potrzebie skonsultowania swojego stanu
zdrowia z psychologiem bądź psychiatrą, szczególnie gdy występują myśli rezygnacyjne czy
samobójcze.

Pamiętaj, że szukanie pomocy może być zbyt obciążające, dla osoby dotkniętej kryzysem, dlatego
cenne jest zaproponowanie wsparcia w poszukiwaniu opieki psychologicznej i psychiatrycznej.

Warto wiedzieć, że rozmowa na temat samobójstwa nie sprawi, że osoba dotknięta kryzysem zacznie
mieć takie myśli. Pokazując swoje zatroskanie stanem zdrowia, możemy przyczynić się do
rozładowania napięcia emocjonalnego.

Przykładowy komunikat:

“Widzę, że ostatnio bardzo cierpisz... Czy mógłbyś/mogłabyś mi opowiedzieć, co się dzieje?”

“Zdarza się, że w tak trudnych momentach człowiek myśli o zrezygnowaniu ze wszystkiego, czy Ty
również miałeś/miałaś lub masz takie myśli?”

Ważne, żeby próbować zachować spokój. W rozmowie z osobą zagrożoną samobójstwem należy
unikać pośpiechu, zmuszania do szybkich odpowiedzi, pocieszania.

Gdzie szukać wsparcia?

Zasugeruj konkretną pomoc specjalistyczną. Możesz też sam skontaktować się z ekspertami, aby
otrzymać wskazówki i wsparcie:

• Ośrodki Interwencji Kryzysowej (OIK) - działają w większych miastach, oferując darmową pomoc psychologiczną
• 116 123 - Kryzysowy Telefon Zaufania
• zwjr.pl - Fundacja „Życie warte jest rozmowy”
• 112 - Numer alarmowy w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia

Zadbaj o siebie - ratownik też może potrzebować wsparcia

Towarzyszenie osobie w kryzysie i branie odpowiedzialności za wspieranie jej może być bardzo
obciążające emocjonalnie. Naturalne jest, że w pewnym momencie możesz poczuć przeciążenie,
bezsilność lub po prostu potrzebę porozmawiania z kimś z zewnątrz. Pamiętaj: aby skutecznie
pomagać innym, musisz w pierwszej kolejności zadbać o własne zasoby i granice.

Jeśli czujesz, że ta sytuacja Cię przerasta, również masz prawo szukać wsparcia. Jako student
Uniwersytetu Jagiellońskiego możesz zgłosić się po bezpłatną pomoc do SOWA (Studenckiego
Ośrodka Wsparcia i Adaptacji UJ), gdzie otrzymasz profesjonalne wsparcie psychologiczne dla
siebie.

Źródło:
Sęk, H., & Cieslak, R. (2004). Wsparcie społeczne, sposoby definiowania, rodzaje i źródła wsparcia,
wybrane koncepcje teoretyczne. Wsparcie społeczne, stres i zdrowie. Wydawnictwo Naukowe PWN:
Warszawa.

Autor:

mgr Maja Piestrzeniewicz
psycholog