
Jest wiele podobieństw i różnic pomiędzy coachingiem a terapią, biorąc pod uwagę kontekst, cel, jak i wymagane kompetencje, liczbę i długości sesji, oraz ceny usług w każdym tych obszarów. Czasami zdarza się, że do gabinetu coacha przychodzą osoby, dla których bardziej skuteczna byłaby psychoterapia, ale z jakichś powodów nie decydują się na nią. Często pojawia się pytanie: kiedy do coacha, a kiedy do terapeuty?
Mimo, że coaching na świecie jest stosowany już od 40 lat i są badania potwierdzające jego skuteczność, a zawód coacha znajduje się na liście zawodów przyszłości – w Polsce wciąż nie jest formalnie określony. Ogólnie coaching jest jedną z form pracy rozwojowej z ludźmi, psychoterapia natomiast oznacza celowe i planowane oddziaływanie psychologiczne, zmierzające do złagodzenia lub usunięcia objawów zaburzenia lub (i) do poprawy funkcjonowania psychicznego i społecznego, wspierającego dążenia jednostki lub rodziny do zdrowia i rozwoju[1].
Obie formy pomocy opierają się na relacji pacjenta lub klienta z terapeutą lub coachem, w której ważne jest bezpieczeństwo i empatia. Każde z tych podejść ma na celu rozwijanie u klienta głębszej świadomości siebie, rozumienia swoich myśli, uczuć i potrzeb, a także nabycie lub wypracowanie nowych sposobów radzenia sobie z wyzwaniami życiowymi i uzyskanie wsparcia emocjonalnego. W obu tych obszarach pracuje się w oparciu o kontrakt, w którym zawarty jest cel i plan działania, a efektem mają być pozytywne zmiany w życiu.
Różnice między coachingiem a psychoterapią dotyczą następujących obszarów:
- Cel: Coaching skupia się na polepszeniu jakości życia, rozwoju osobistym i zawodowym, co oznacza przejście z normy do większej efektywności. Psychoterapia koncentruje się na leczeniu problemów emocjonalnych, psychicznych i behawioralnych, które mają źródło w doświadczeniach z przeszłości. Jest procesem zmiany z dysfunkcji do normy.
- Tematy i obszary pracy: Coaching jest wskazany wtedy, gdy osoba chciałaby nauczyć się skuteczniej rozwiązywać problemy, podjąć decyzje dotyczącą wyboru zawodu, rozwinąć swoje umiejętności lub otrzymać ogólne wsparcie w osiągnięciu sukcesu w określonym obszarze życia. Psychoterapia jest bardziej wskazana, jeśli pojawiają się trudności emocjonalne lub psychiczne, będące źródłem cierpienia, zakłócające funkcjonowanie, wiążące się z nieprzewidywalnością zachowania, z naruszeniem norm społecznych, są nieracjonalne lub dziwaczne: takie jak zaburzenia odżywiania, lęki, depresja, ataki paniki czy PTSD[2].
- Orientacja w czasie: Psychoterapia koncentruje się na problemie oraz na przeszłości i teraźniejszości. Coaching nastawiony jest na możliwości i rozwiązanie oraz na teraźniejszość i przyszłość.
- Struktura: Coaching jest procesem krótkoterminowym. W zależności od potrzeb w czasie jednego procesu ustalanych jest zwykle 6–12 sesji. Terapia jest dłuższym procesem, a spotkania są prowadzone w regularnych odstępach czasu.
- Podejścia i nurty: W psychoterapii stosowane są różne podejścia, m.in. jest terapia psychodynamiczna, systemowa, poznawczo-behawioralna, czy Gestalt. Coaching zwykle dostosowany jest do konkretnych potrzeb klienta, jak np. coaching relacji, korporacyjny, efektywności, sportowy, diet coaching[3] czy executive coaching, czyli coaching kadry kierowniczej, którego celem jest podnoszenie kompetencji przywódczych.
- Certyfikaty: Aby zostać certyfikowanym terapeutą należy skończyć określone studia magisterskie a także szkołę terapeutyczną, która zwykle trwa 4–5 lat oraz zdać trudny egzamin uprawniający do otrzymania certyfikatu. W przypadku coachingu nie ma ogólnych regulacji, istnieją jednak organizacje polskie i międzynarodowe oferujące certyfikacje i akredytacje dla coachów.
Jak znaleźć dobrego terapeutę i dobrego coacha? W przypadku terapeutów dużą rolę odgrywają osobiste rekomendacje, oraz przynależność do organizacji zrzeszającej psychologów i terapeutów, np. do Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego lub Psychologicznego. Podobnie jest w przypadku coachów: warto sprawdzić, czy coach ma odpowiednie kwalifikacje i certyfikaty w dziedzinie coachingu. Certyfikacje od renomowanych organizacji, m.in. takich jak International Coach Federation (ICF), potwierdzają, że coach przeszedł odpowiednie szkolenia i spełnia wysokie standardy pracy. Akredytacja jest potwierdzeniem kompetencji zawodowych i stanowi gwarancję profesjonalizmu i etyki i coacha, a znaki ACC, PCC i MCC są znane na całym świecie. Istotne jest także doświadczenie coacha, referencje i opinie klientów. Warto wiedzieć, że dobry coach w przeciwieństwie do mówcy motywacyjnego nie udziela rad, ani nie obiecuje szczęścia.
Przy podejmowaniu decyzji: coaching czy terapia istotne jest, aby wybrać formę wsparcia odpowiadającą indywidualnym potrzebom. Czasami stosowane są oba podejścia jednocześnie, warto jednak wcześniej ustalić to z terapeutą/coachem.
Autor: mgr Katarzyna Podgórska
Piśmiennictwo:
[1] pozyskano z: https://prp.org.pl/wazne-definicje/#toggle-id-7, dn. 4.12.2023 r.
[2] Rosenhan, D.L., Seligman, M.E.P., Walker, E. (2003). Psychopatologia. Zysk i S-ka, Poznań.
[3] Jak stwierdza Mijakowska (2012) diet coaching łączy wiedzę o człowieku i o żywności, jest kluczem nie tylko do odchudzania, lecz także do zdrowego trybu życia. (Diet coaching, Urszuli Mijakowskiej, Samo Sedno, 2012).
Chcesz wiedzieć więcej? Przeczytaj:
Zubrzycka-Nowak, M., Rybczyńska K., Monostori S. (2000). Czym (nie) jest coaching. Prawdy i mity o coachingu. Gdańsk: GWP.
Świeży, M. (2020). Psychologia dla coachów, Warszawa: Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska.